جلسه اول روان‌درمانی چگونه می‌گذرد و چه بگوییم؟
در این مقاله می‌خوانید
- در جلسه اول روان‌درمانی چه اتفاقی می‌افتد
- در جلسه اول به روانشناس چه بگوییم
- اگر حرفم نیامد یا گریه کردم چه
- آیا باید از همان ابتدا همه گذشته را تعریف کنم
- پیش از جلسه چه چیزهایی را آماده کنم
- درباره محرمانگی و شرایط جلسات سؤال کنید
- پایان جلسه چه چیزی را روشن کنیم
- اگر بعد از جلسه احساس بهتری نداشتم
- قدم بعدی برای شروع
- منابع
«وقتی وارد جلسه شدم، از کجا شروع کنم؟ اگر نتوانستم حرف بزنم چه؟ باید همهٔ زندگی‌ام را تعریف کنم؟» اگر برای اولین بار به روانشناس مراجعه می‌کنید، ممکن است این سؤال‌ها ذهن شما را مشغول کرده باشند.
جلسهٔ اول فرصتی است تا دربارهٔ دلیل مراجعه‌تان صحبت کنید، درمانگر شناخت اولیه‌ای از وضعیت شما پیدا کند و با شیوهٔ کار او آشنا شوید. شروع جلسه در همهٔ رویکردها یکسان نیست، اما لازم است فرصتی برای بیان مسئله و پرسیدن سؤال‌هایتان داشته باشید. [۱]
این راهنما دربارهٔ شروع روان‌درمانی فردی بزرگسالان است.
در جلسه اول روان‌درمانی چه اتفاقی می‌افتد
درمانگر معمولا خودش و شیوهٔ کارش را معرفی می‌کند و دربارهٔ چیزی که شما را به جلسه آورده می‌پرسد. ممکن است پیش از جلسه یا در جریان آن، فرمی برای اطلاعات اولیه دریافت کنید. بعد دربارهٔ مشکل و شرایط ارائهٔ خدمت گفت‌وگو می‌کنید. [۱]
درمانگر ممکن است دربارهٔ زمان شروع مشکل، اتفاق‌های مرتبط، خانواده یا چیزهایی که تا امروز به شما کمک کرده‌اند سؤال کند. هدف این است که بفهمد چه کمکی نیاز دارید و آیا می‌تواند آن را ارائه کند. [۲]
اگر دلیل سؤالی را نمی‌فهمید، می‌توانید بپرسید: «این موضوع چه ارتباطی با مسئله‌ای دارد که برایش مراجعه کرده‌ام؟» لازم نیست معنای اصطلاح‌های تخصصی را بدانید. درخواست توضیح ساده‌تر، گفت‌وگو را برای هر دو نفر روشن‌تر می‌کند.
جلسات فردی اغلب حدود ۵۰ تا ۶۰ دقیقه‌اند، اما مدت نوبت اول یا شیوهٔ برگزاری ممکن است متفاوت باشد. مدت دقیق را هنگام رزرو بررسی کنید. [۲]
در جلسه اول به روانشناس چه بگوییم
برای شروع، می‌توانید یک اتفاق نزدیک را تعریف کنید که نشان می‌دهد چه چیزی برایتان سخت شده است. مثلا:
«این هفته چند بار می‌خواستم کارم را شروع کنم، ولی آن‌قدر درگیر فکر کردن شدم که روز تمام شد و کاری نکردم.»
یا:
«از بیرون همه‌چیز عادی به نظر می‌رسد، ولی وقتی به خانه می‌رسم حوصلهٔ هیچ‌کس را ندارم. می‌خواهم بفهمم چه اتفاقی برایم افتاده.»
از همین مثال می‌توانید ادامه بدهید: از چه زمانی این وضعیت را تجربه می‌کنید، کجای زندگی‌تان را درگیر کرده و دوست دارید چه چیزی تغییر کند. اگر جواب بعضی از این‌ها روشن نیست، همان بخش روشن را بگویید.
برای کسی که چند موضوع دارد، این جمله هم می‌تواند کمک‌کننده باشد: «هم کارم درگیرم کرده، هم رابطه‌ام. نمی‌دانم از کدام شروع کنم. کمکم می‌کنید موضوع‌ها را مرتب کنیم؟»
اگر حرفم نیامد یا گریه کردم چه
بیان احساسات و کمک به پیش رفتن گفت‌وگو بخشی از کار درمانگر است. گریه یا ناراحتی هم ممکن است در جریان درمان پیش بیاید. [۲] لازم نیست قبل از جلسه مطمئن شوید که می‌توانید همه‌چیز را آرام و روان تعریف کنید.
اگر بیانِ خودِ این دشواری برایتان ممکن باشد، جمله‌های زیر می‌توانند شروعی برای گفت‌وگو باشند. اگر هنوز نمی‌توانید آن‌ها را بگویید، لازم نیست خودتان را برای گفتنشان تحت فشار بگذارید:
- «در ذهنم خیلی حرف داشتم، ولی الان چیزی یادم نمی‌آید.»
- «نگرانم حرفم را بد بگویم و منظورم درست فهمیده نشود.»
- «می‌شود با یک سؤال کمکم کنید شروع کنم؟»
برای بعضی افراد، خواندن از روی یادداشت آسان‌تر است. اما نوشتن یا نشان دادنِ نوشته هم ممکن است دشوار باشد. این راه‌ها اختیاری‌اند و کمک به شکل گرفتن گفت‌وگو بخشی از کار درمانگر است. اگر مسئلهٔ شما خودِ توانِ گفتن است، مقالهٔ چرا نمی‌توانم بعضی حرف‌ها را به روانشناسم بگویم به همین موضوع می‌پردازد.
آیا باید از همان ابتدا همه گذشته را تعریف کنم
ممکن است درمانگر دربارهٔ گذشته بپرسد، اما می‌توانید بگویید هنوز برای شرح بعضی موضوع‌ها آماده نیستید. [۳] مثلا:
«موضوعی در گذشته هست که فکر می‌کنم به حالم مربوط است، ولی فعلا گفتن جزئیاتش برایم سخت است.»
با این جمله، درمانگر می‌فهمد موضوعی وجود دارد که فعلا صحبت درباره‌اش سخت است. اگر درمانگر برای ارزیابی یا تصمیم دربارهٔ ادامهٔ کار به اطلاعاتی نیاز دارد، می‌توانید دربارهٔ دلیل نیاز و میزان جزئیاتی که فعلا قادر به گفتنش هستید گفت‌وگو کنید.
گاهی هم مشکل این است که خاطره‌ها دقیق یادتان نیست. می‌توانید بگویید: «زمان دقیقش را یادم نیست، اما یادم هست بعد از آن اتفاق این حالت بیشتر شد.»
پیش از جلسه چه چیزهایی را آماده کنم
اگر آماده کردن چند نکته به شما کمک می‌کند، یک یادداشت کوتاه کافی است:
- مسئله‌ای که این روزها بیشتر درگیرتان کرده، همراه با یک مثال
- تجربهٔ درمان قبلی، اگر داشته‌اید، و چیزی که می‌خواهید درباره‌اش بگویید
- اطلاعات مربوط به داروهای مصرفی یا درمان پزشکی جاری، برای مطرح کردن با درمانگر
- سؤالی که نگرانید در جلسه فراموش کنید
برای جلسهٔ آنلاین، پیش از شروع، صدا، تصویر و اتصال را امتحان کنید و جایی را در نظر بگیرید که بتوانید با حریم خصوصی صحبت کنید. اگر چنین جایی ندارید، پیشاپیش محدودیت را مطرح کنید. برای جلسهٔ حضوری هم آدرس و زمان رسیدن را بررسی کنید تا شروع جلسه صرف پیدا کردن مسیر نشود.
درباره محرمانگی و شرایط جلسات سؤال کنید
در شروع درمان، دربارهٔ محرمانگی و محدودیت‌های آن، نگهداری یادداشت‌ها، هزینه، لغو نوبت و شیوهٔ تماس بین جلسات توضیح بخواهید. این جزئیات باید روشن باشند. [۳]
مثلا می‌توانید بپرسید: «چه کسانی به اطلاعات جلسه دسترسی دارند و در چه شرایطی ممکن است اطلاعاتی با فرد دیگری در میان گذاشته شود؟»
اگر نگرانی مشخصی دارید، همان را مطرح کنید: «یکی از اعضای خانواده‌ام نوبت را گرفته و هزینه را می‌دهد. می‌خواهم بدانم دربارهٔ محتوای جلسه چه اطلاعاتی به او داده می‌شود.» پاسخ به این سؤال را از درمانگر بگیرید و بر اساس حدس جلو نروید.
پایان جلسه چه چیزی را روشن کنیم
لازم نیست انتظار داشته باشید همهٔ مسئله در یک جلسه حل شود. در عین حال، می‌توانید دربارهٔ هدف کار و نحوهٔ بررسی پیشرفت سؤال کنید. [۴]
پیش از تمام شدن جلسه، یکی از این سؤال‌ها را مطرح کنید:
- «برداشت اولیهٔ شما از چیزی که تعریف کردم چیست؟»
- «برای ادامه، لازم است چه چیزی را بیشتر بررسی کنیم؟»
- «تا جلسهٔ بعد کاری هست که با هم درباره‌اش توافق کنیم؟»
ممکن است هنوز برای یک جمع‌بندی قطعی زود باشد. در این صورت می‌توانید بپرسید: «برای روشن‌تر شدن موضوع، چه اطلاعاتی کم داریم؟» این سؤال کمک می‌کند بدانید ادامهٔ بررسی قرار است به چه چیزی پاسخ بدهد.
اگر بعد از جلسه احساس بهتری نداشتم
بعد از جلسه ممکن است احساس سبکی، خستگی، ناراحتی یا ترکیبی از این‌ها داشته باشید. بررسی تجربه‌ای که برایتان دشوار بوده یا در آن احساس کرده‌اید شنیده نشده‌اید، می‌تواند بخشی از گفت‌وگوی بعدی با درمانگر باشد. [۳] اگر هنوز توان مطرح کردنش را ندارید، همین دشواری هم نیاز به توجه دارد و مسئولیت باز شدن گفت‌وگو فقط بر عهدهٔ شما نیست.
اگر نوشتن به شما کمک می‌کند، می‌توانید فقط برای خودتان یک نمونه یادداشت کنید: «وقتی به آن موضوع رسیدیم، احساس کردم خیلی سریع جلو رفتیم» یا «بخشی که برایم مهم بود ناتمام ماند.» لازم نیست از همین حالا متعهد شوید آن را به درمانگر نشان بدهید.
ناراحتی به‌تنهایی ثابت نمی‌کند درمان مفید یا نامناسب بوده است. به آنچه باعث ناراحتی شده توجه کنید. اگر فشار بعد از جلسه شدید است یا احساس امنیت نمی‌کنید، برای دریافت کمک متناسب با وضعیتتان اقدام کنید و صرفا منتظر نوبت بعد نمانید.
قدم بعدی برای شروع
اگر به یک جمله برای شروع نیاز دارید، این می‌تواند نمونه‌ای باشد: «چیزی که باعث شد امروز بیایم این بود که…» کوتاه بودن جمله لزوما گفتنش را آسان نمی‌کند. کمک به پیدا شدن کلمه‌ها و شکل گرفتن ادامهٔ گفت‌وگو، بخشی از کار درمانگر است.
اگر هنوز در مرحلهٔ انتخاب هستید، راهنمای انتخاب روانشناس مناسب را بخوانید. در روان‌جور هم می‌توانید معرفی درمانگران و شرایط جلسات را بررسی کنید و برای انتخاب گزینهٔ متناسب با نیازتان قدم بردارید.
منابع
[۱] انجمن مشاوره و روان‌درمانی بریتانیا — آنچه در جلسه اول می‌گذرد
[۲] شورای روان‌درمانی بریتانیا — پرسش‌های متداول درباره روان‌درمانی